Theo cam kết WTO, từ ngày 1/1/2009 Việt Nam sẽ mở cửa hoàn toàn cho các DN bán lẻ quốc tế. Tuy nhiên, cho đến thời điểm này, hệ thống phân phối của Việt Nam vẫn đang bộc lộ nhiều điểm yếu, nếu không khắc phục sớm sẽ bị mất điểm ngay trên sân nhà. Báo chí đã có cuộc trao đổi với ông Vũ Vinh Phú - Chủ tịch Hiệp hội Siêu thị Hà Nội về vấn đề này.
Theo ông, điểm yếu của hệ thống phân phối Việt Nam là gì?
Hệ thống phân phối của Việt Nam đang bộc lộ 4 điểm yếu cố hữu đó là: hạ tầng yếu; nhân lực yếu; vốn yếu và liên kết, phối hợp yếu.
Việc buông lỏng quản lý ở khâu bán buôn hiện nay khiến hệ thống phân phối bị đứt đoạn, dẫn đến tình trạng đầu cơ, đẩy giá hàng hóa lên như từng diễn ra đối với gạo, ximăng... Sự minh bạch kém cũng là yếu tố tạo nên sự độc quyền ở một số ngành, lĩnh vực sản xuất và cung ứng dịch vụ khiến giá tăng cao, chẳng hạn như ngành điện. Chưa bao giờ thấy ngành điện công bố cụ thể và rộng rãi giá thành để tạo ra 1 kW điện là bao nhiêu? Trong khi đó lại luôn kêu rằng giá thành để làm ra 1 kW điện cao. Tương tự như vậy là ngành than. Kinh nghiệm của Đức trong việc giải quyết khó khăn khi kinh tế lạm phát đó là kiểm soát chặt chẽ các mặt hàng thiết yếu để đảm bảo giá bán sản phẩm là giá thành cộng lợi nhuận hợp lý.
Việc Bộ Công Thương xây dựng Đề án giải pháp đẩy mạnh phát triển và tăng cường quản lý nhà nước đối với các hệ thống phân phối bán lẻ nước ta hiện nay và những năm tiếp theo liệu có thể khắc phục tất cả những tồn tại trên, thưa ông?
Dự thảo này vẫn còn điểm yếu là chưa nêu rõ vai trò cũng như quy trách nhiệm cụ thể. Theo tôi, để tổ chức thực hiện tốt việc đẩy mạnh phát triển hệ thống phân phối cũng như tăng cường quản lý nhà nước trong lĩnh vực này phải có sự phân công, phân nhiệm rõ ràng từ địa phương là chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố đến trung ương là Bộ Công Thương. Sai ở đâu thì người đó phải chịu trách nhiệm.
Việc lựa chọn các nhóm hàng cũng như mặt hàng chủ lực phải có sự tính toán kỹ và sát với thực tế.
Vậy theo ông, đề án cần tập trung vào những nội dung nào?
Thứ nhất, muốn tạo ra hệ thống phân phối tốt thì phải có dự trữ trong lưu thông. Không có dự trữ tốt thì đừng nói đến lưu thông tốt. Quỹ bình ổn giá nên giao cho các DN lớn quản lý, nhưng không được lẫn lộn giữa dự trữ của DN phục vụ kinh doanh với dự trữ để bình ổn. Dự trữ bình ổn phải do Nhà nước bỏ vốn.
Trước mắt phải xây dựng được 3 chuỗi phân phối hàng hoá: Chuỗi thứ nhất phụ trách các hàng vật tư chiến lược như: xăng dầu, xi măng, sắt thép, phân bón... Chuỗi thứ hai phụ trách các mặt hàng lương thực, thực phẩm, hàng hoá chủ yếu như: gạo, muối, thịt lợn... Chuỗi thứ 3 bao gồm các dịch vụ quan trọng như : nước sạch, khám chữa bệnh...
Bên cạnh đó, cần kiểm soát chặt chẽ bán buôn vì nếu không sẽ dễ xảy ra tình trạng đầu cơ.
Đồng thời, gấp rút xây dựng các sàn giao dịch bởi đây là khâu quan trọng trong quá trình lưu thông hàng hoá, là nơi nhà sản xuất và tiêu dùng gặp nhau, góp phần làm minh bạch hoá thị trường.
Đặc biệt với đặc thù là nước có truyền thống sản xuất nông nghiệp, Việt Nam rất cần những sàn giao dịch nông sản. Nếu làm được điều này thì sẽ hạn chế được việc ép giá, giảm được khâu trung gian, tránh được cảnh một cân cà chua ở Thái Bình chỉ có 500 đồng lên đến Hà Nội được bán với giá 4.000 đồng. Ở Hàn Quốc người ta có sàn giao dịch cho cả củ khoai, mớ rau. Chính vì chưa có những sàn giao dịch cho các lĩnh vực sản xuất nên đang xảy ra tình trạng các siêu thị lớn ép nhà cung ứng nhỏ, còn các siêu thị nhỏ thì lại bị nhà cung ứng ép.
Đề án cũng cần tập trung vào vấn đề xử lý những sai phạm trong phân phối lưu thông. Chúng ta phải tạo được hành lang để làm sao DN không dám bước qua, chứ như hiện nay theo kiểu chịu phạt 1 triệu đồng để thu lãi 100 triệu đồng thì không có tác dụng.
Tôi nghĩ là để đề án này đi vào thực tế và phát huy hiệu quả thực sự cần đưa ra lấy ý kiến rộng rãi không chỉ đối với các cơ quan quản lý mà còn phải mở rộng với đông đảo người dân. Mặc dù tôi là Chủ tịch Hiệp hội siêu thị - một kênh quan trọng trong lưu thông phân phối nhưng vừa qua tôi cũng không nhận được tài liệu đề án của Bộ Công Thương mà phải đi xin ở nơi khác.
Theo DĐDN
